De kracht van mythes

Sarah Palin, John McCain?s keuze als vice-president, is in de Verenigde Staten een overnight success. In een recent artikel in Time verklaart columnist Joe Klein die fascinatie voor Palin als de meest recente remake van de ?Great American Myth?, die mythe waar elke Amerikaan maar blijft van dromen, en die een wereld schetst van hardwerkende, godvrezende mensen in kleine dorpjes die zich een plaats bijeenvechten, tegen de wrede natuur in. Of zoals Klein het stelt: ?she embodies the most basic American myth ? Jefferson?s yeoman farmer, the fantasia of rural righteousness ? updated in a crucial way: now Mom works too. She brings home the bacon, raises the kids, hunts moose and looks great in the process?.

Never mind dat deze mythe niet meer klopt, never mind dat ?the US hasn?t been a nation of small towns for nearly a century?. Never mind dat ?it is the suburbanites and city dwellers who do the fighting ??. Never mind dat America?s nieuwe helden Google, Starbucks en Apple heten, bedrijven waarvan de CEO?s en medewerkers waarschijnlijk nog nooit een eland van dicht hebben gezien. Want: ?Facts are powerless in the face of a potent mythology?.

En dat, stelt Klein, is een probleem voor Obama, ?an entirely urban creature?. Niet dat de man geen mythologie met zich meebrengt, niet dat hij geen verhaal heeft, maar zijn verhaal speelt zich af in ?an America not yet mythologized, a country that is struggling to be born?. Wat moet Obama dan doen? Beweren dat hij niet zo ver verwijderd is van die American Myth, dat hij echt wel ?one of us? is? Of radicaal dat nieuwe America uitdragen en zo een nieuwe mythologie plaatsen naast de sepia-Ronald-Reagan-Main-Street-Mythe?

Waar dit eigenlijk over gaat, waar deze politieke strijd op neerkomt, is een strijd om de definitie van Amerika. Het is een strijd tussen twee definities. Het is een strijd om de ?hearts and minds?. En het is fundamenteel een ?branding battle?: wiens ?merk? van Amerika zal uiteindelijk overleven?

Er is m.i. een fascinerende analogie te trekken met de Vlaamse politieke situatie. Ook in de Vlaamse politiek en het Vlaamse zelfbeeld bestaat er een dominante en reeds jarenlang ongecontesteerde mythologie, nl. die van het arme, agrarische, verpauperde en door in iedereen in de steek gelaten Vlaanderen, dat zich, tegen alle onrecht en tegenslagen in, een plaats op de landkaart heeft bijeengeknokt door hard werk, kop in kas, onverzettelijkheid. En dat, in the process, rijk is geworden maar nog steeds slachtoffer is (of dreigt te worden), dat zich moet verdedigen en dat, ondanks het succes, bescheiden is gebleven.

Het gaat er niet om dat er ook historische en zelfs actuele feiten te vinden zijn die deze mythologie wel degelijk ondersteunen en voeden. Het gaat erom dat deze feiten hun loutere status als feiten hebben overstegen, en een mythologie zijn gaan vormen, een verhaal dat we allemaal ? bewust of onbewust ? hebben meegekregen.

En ook voor een doorsnee Vlaamse politicus rijst hier dan de Obama-vraag: moet je meegaan met die mythe en daarin je politieke overtuigingen en voorstellen plotten? Of moet je radicaal een nieuwe mythologie uitdragen? Een nieuw beeld schetsen van wat Vlaanderen is en kan zijn? De echte, genuanceerde realiteit van vandaag in een toekomstvisie schetsen? En hopen dat, om maar iets te zeggen, de jongeren, die in die nieuwe realiteit wonen, die visie ook zullen herkennen en smaken?

Dat is wat Jan Callebaut lijkt te suggereren in zijn interview met De Standaard van enkele weken geleden. Het stoort hem dat er geen Groot Verhaal wordt verteld, een mobiliserend, wervend verhaal: “Want neem de hypothese van een autonoom Vlaanderen. Welk Vlaanderen wordt dat dan? Is daar iemand mee bezig?” Ondanks het feit dat hij een partij zit te adviseren die overduidelijk ni?t dat verhaal gaat brengen, denk ik dat hij gelijk heeft.

Welke Vlaamse politicus (M/V) neemt die handschoen op?